Ảnh hưởng của thu nhập đến cầu


4-8-2012 (VF) – Cuối cùng, chúng ta cố định giá của bản thân hàng hóa và giá của các hàng hóa liên quan và chúng ta xem xét sự thay đổi của lượng cầu khi thu nhập người tiêu dùng thay đổi. Bỏ qua phần tiết kiệm của người tiêu dùng. Vì vậy, thu nhập của người tiêu dùng tăng lên một lượng bao nhiêu thì chi tiêu của người tiêu dùng tăng lên bấy nhiêu.

Tỷ lệ chi tiêu của một hàng hóa là giá của hàng hóa nhân với lượng cầu về hàng hóa đó, tất cả chia cho tổng chi tiêu hoặc tổng thu nhập của người tiêu dùng.

Chương 3 đã chỉ ra thu nhập của người tiêu dùng tăng lên chỉ là lượng cầu có xu hướng tăng lên. Tuy nhiên, lượng cầu sẽ tăng lên các lượng khác nhau khi thu nhập tăng lên. Việc người tiêu dùng chi tiêu bao nhiêu vào các loại hàng hóa khá nhau phụ thuộc vào mức thu nhập của họ. Tỷ lệ chi tiêu của một hàng hóa chính là tỷ số về phần chi tiêu cho hàng hóa đó trong tổng thu nhập của người tiêu dùng.

Bảng 4.7 Tỷ lệ chi tiêu năn 1992 -2002

Bảng 4.7 đề cập đến tỷ lệ chi tiêu của người tiêu dùng Anh cho thức ăn và dịch vụ (các hoạt động như ăn ngoài và đi xem ở nhà hát) giai đoạn 1992 và 2002.

Co giãn của cầu the thu nhập của một hàng hóa là % thay đổi của lượng cầu chia cho % tha đổi tương ứng của thu nhập.

Bởi vì giá của thức ăn và dịch vụ gần như là không đổi trong giai đoạn này cho nên sự thay đổi trong tỷ lệ chi tiêu chủ yếu là do sự thay đổi trong thu nhập thực tế.

Chi tiêu thực tế của người tiêu dùng tăng lên trong giai đoạn 1992-2002. Tỷ lệ chi tiêu cho thức ăn giảm xuống nhưng cho dịch vụ tăng lên.

Hàng hóa thông thường, thứ cấp và cao cấp

Độ co giãn của thu nhập đo lường sự dịch chuyển song song của đường cầu khi thu nhập thay đổi. Hình 4.5 chỉ ra hai khả năng dịch chuyển do thu nhập tăng lên. Co giãn theo thu nhập lớn hơn nếu đường cầu dịch chuyển từ DD sang D’D’ so với trường hợp đường cầu dịch chuyển từ DD sang D’D’. Khi thu nhập tăng lên, đường cầu dịch chuyển sang bên trái, co giãn theo thu nhập âm, nghĩa là thu nhập cao hơn nhưng lượng cầu lại thấp hơn ở mọi mức giá.

Trong chương 3 chúng ta đã phân biệt hàng hóa thông thường là hàng hóa mà cầu tăng khi thu nhập tăng và hàng hóa thứ cấp là hàng hóa mà cầu giảm khi thu nhập tăng lên. Chúng ta phân biệt hàng hóa cao cấp và hàng hóa thiết yếu.

Tất cả các hàng hóa thứ cấp đều là hàng hóa thiết yếu, vì độ co giãn của cầu theo thu nhập là âm. Tuy nhiên, hàng hóa thiêt yếu cũng bao gồm những hàng hóa thông thường  mà có độ co giãn của cầu theo thu nhập nằm trong khoảng từ 0 đến 1.

Những định nghĩa này nói với chúng ta điều gì xảy ra với tỷ lệ chi tiêu khi thu  nhập thay đổi còn giá của hàng hóa giữ nguyên. Tỷ lệ chi tiêu của hàng hóa thứ cấp giảm xuống khi thu nhập tăng. Nghĩa là thu nhập cao hơn liên quan đến lượng cầu ít hơn ở mọi mức giá. Ngược lại, tỷ lệ chi tiêu cho hàng hóa cao cấp tăng lên khi thu nhập tăng lên. Bởi vì độ co giãn của cầu theo thu nhập của hàng hóa cao cấp lớn hon 1, thu nhập tăng lên 1% thì lượng cầu về hàng hóa cao cấp tăng nhiều hơn 1%. Nhưng thu nhập tăng làm giảm phần chi tiêu cho những hàng hóa thông thường thuộc loại thiết yếu. Thu nhập tăng lên 1% làm cho lượng cầu tăng lên ít hơn 1%, dẫn đến tỷ lệ chi tiêu cho hàng hóa này giảm xuống.

Hình 4.5 Co giãn theo thu nhập và dịch chuyển của đường cầu

Bắt đầu từ điểm A trên đường cầu DD, co giãn theo thu nhập đo lường sự dịch chuyển của đường cầu khi thu nhập tăng 1%. ở mức giá   dịch chuyển tới điểm B trên đường cầu D’D’ phản ánh co giãn theo thu nhập thấp hơn dịch chuyển tới điểm C trên đường cầu D”D”. Dịch chuyển đường cầu sang trái khi thu nhập tăng thể hiện độ co giãn theo thu nhập âm.

Hàng hóa thứ cấp thường là những hàng hóa có chất lượng kém hơn so với những hàng hóa thay thế khác có chất lượng cao hơn nhưng đắt hơn. Những người nghèo hài lòng với việc tiêu dùng thịt có nhiều mỡ, quần áo có nhiều nylon. Khi thu nhập của họ tăng lên. Họ chuyển sang những loại thịt nạc hơn và quấn áo nhiều chất cotton hơn. Vậy thu nhập tăng lên chắc chắn làm giảm cầu về thịt mỡ và quần áo chất liệu nylon.

Hàng hóa thông thường có độ co giãn của cầu theo thu nhập dương. Hàng hóa thứ cấp có độ co giãn của cầu theo thu nhập âm.
Hàng hóa cao cấp có độ co giãn của cầu theo thu nhập dương. Hàng hóa thiết yếu có độ co giãn  của cầu theo thu nhập nhỏ hơn 1.

Hàng hóa cao cấp là những hàng hóa có chất lượng cao hơn so với những hàng hóa thay thế khác chất lượng kém hơn. BMW hơn là những chiếc xe Ford nhỏ, kỳ nghỉ ở nước ngoài hơn là kỳ nghỉ trong nước. Hàng hóa thiết yếu là những hàng hóa thông thường nằm giữa hai loại hàng hóa trên. Khi thu nhập tăng lên, lượng cầu vè thức ăn tăng lên chút ít. Hầu hết mọi người vẫn thích ăn nấu ăn đơn giản ở nhà ngay cả khi thu nhâp tăng lên. Hãy nhìn vào Bảng 4.7, dịch vụ là hàng hóa cao cấp với tỷ lệ chi tiêu cho loại này tăng từ 48-50% khi thu nhập ở ANh tăng lên giai đoạn 1992 -2002. Thức ăn không phải là hàng hóa cao cấp vì tỷ lệ chi tiêu cho hàng hóa này giảm xuống khi thu nhập tăng lên, nhưng cũng không phải là hàng hóa cao cấp vì tỷ lệ chi tiêu cho hàng hóa này giảm xuống khi thu nhập tăng lên, nhưng cũng không phải là hàng hóa thứ cấp. Ở mức giá không đổi sau khi đã có sự điều chỉnh về lạm phát, chi tiêu thực cho thức ăn gia đoạn 1992-2002 tăng từ 45 tỷ £ (12% của 387) đến 55 tỷ £ (9% của 614).

Hộp 4.3 Sự phát triển chóng mặt của ô tô
Khi một đất nước phát triển và giàu lên, một trong những hàng hóa mà moi người muốn có là ô tô. Độ co giãn của cầu theo thu nhập về ô tô ước lượng khoảng = 2. Trung Quốc, một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất trên thế giới, bây giờ có sự ham muốn tột bậc về ô tô. Với mức thu nhập tăng nhanh như vậy, người ta bỏ xe đạp đi ô tô. Năm 1949, nước đông dân nhất thế giới có 1800 ô tô. Con số này bây giờ là 8 triệu. Năm 2002, thị trường ô tô tăng trưởng 60% và năm 2003 là 100%. Trong những năm 1970, một công nhân phải tiết kiệm một năm mới mua được một chiếc xe đạp, thu nhập bây giờ tăng nhanh nên họ tiết kiệm một năm thì mua được một chiếc ô tô.

Bảng 4.8 tóm tắt sự thay đổi của cầu khi thu nhập thay đổi, giau gnguyeen giá của các hàng hóa. Bảng chỉ ra ảnh hưởng của tăng thu nhập, Thu nhập giảm sẽ ảnh hướng ngược lại đến lượng cầu và tỷ lệ chi tiêu.

Bảng 4.8 Sự thay đổi cầu khi thu nhập tăng 1%

Bảng 4.9 chỉ ra độ co giãn của cầu theo thu nhập ở Anh. 2 cột cầu biểu diễn hàng hóa có phạm vi rộng, hai cột sau là hàng hóa có phạm vi hẹp độ co giãn khác nhua nhiều. Thu nhập cao hơn ảnh hưởng đến cách ăn uống (nhiều tô, tí bánh mỳ) hơn là khối lượng ăn uống của các hộ gia đình. Thức ăn là hàng hóa bình thường nhưng không phải là hàng hóa cao cấp. Độ co giãn của cầu theo thu nhập là 0,5.

Bảng 4.9 Độ co giãn của cầu theo thu nhập ở Anh

Cột cuối cùng chỉ ra rằng, với chi tiêu cho loại thưc ăn không thay đổi, thu nhập cao hơn thì họ chuyển sang ăn nhiều rau hơn (những loại rau đó có độ co giãn cao hơn thức ăn nói chung) và ăn ít bánh mỳ (mà lượng cầu sẽ giảm xuống). Người giàu thì ăn những loại salat đắt tiều để tránh béo. Người nghèo thì cần lượng bán mỳ lớn để chống đói. Thuốc lá là loại hàng hóa thứ cấp và nó chiếm tỷ lệ chi tiêu lớn nhất trong ngân sách chi tiêu của người nghèo. Những người giàu hơn sẽ tiêu dùng theo những cách khác tốn tiền hơn.

Ứng dụng độ co giãn của cầu theo thu nhập

Độ co giãn của cầu theo thu nhập giúp chúng ta dự đoán cầu của người tiêu dùng khi nền kinh tế tăng trưởng và mọi người giàu hơn. Giả sử thu nhập thự tế tăng lên 15% trong vòng 5 năm tới. Bảng 4.9 cho thấy cầu về thuốc lá giảm 7,5% nhương cầu về rượu mạnh tăng 39%. Sự tăng trưởng của 2 ngành công nghiệp này là rất khác nhau. Những dự đoán này ảnh hưởng đến quyết định của hãng liệu có nên xây dựng nhà máy mới và các dự án của chính phủ về thuế đánh vào thuốc là và rượu mạnh.

Tương tự, một nước nghèo ngày càng giàu thì người dân sẽ có nhu cầu ngày càng nhiều các hàng hóa cao ấp như ti vi, máy giặt, xe ô tô.


* David Begg, Stanley Fischer & Rudiger Dornbusch (GV ĐHKTQD dịch), 2008, Kinh tế học, NXB Thống kê.

* Phần trước: Độ co giãn chéo của cầu

* Phần sau: Lạm phát và cầu