Bạn biết tại sao Tắc Kè thay đổi màu sắc? Hãy suy nghĩ lại!


17-12-2012 (VF) – Chúng ta có thể học được điều gì từ tắc kè về việc sử dụng sự thay đổi?

Tôi luôn nghĩ mình biết tại sao tắc kè thay đổi màu sắc. Nhưng tôi đã phát hiện ra mình sai như thế nào.

Tắc kè nổi tiếng với tài thay đổi màu sắc, nhưng bạn đã bao giờ thực sự nghĩ xem tại sao tắc kè làm như vậy? Hầu hết sẽ trả lời rằng, để ngụy trang cho giống những thứ xung quanh. Nhưng, trong một số trường hợp, sự thực hoàn toàn ngược lại.

Trong nhiều năm, tôi cũng cho rằng tắc kè thay đổi màu sắc đề “phù hợp” với môi trường hay còn gọi là ngụy trang. Nhưng, tất nhiên, ở trạng thái bình thường, tắc kè đã có màu giống màu sắc của môi trường xung quanh. Vì vậy, hóa ra tắc kè thay đổi màu sắc để trở nên khác biệt.

Vài năm trước, tiến sỹ Devi Stuart-Fox (The University of Melbourne, Australia) và các đồng nghiệp đã tìm ra một số nguyên nhân khiến tắc kè thay đổi màu sắc. Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất là để giao tiếp và nổi bật so với môi trường xung quanh. Về bản chất, tắc kè thay đổi màu sắc để trở nên “nổi bật” chứ không phải “hòa lẫn” vào môi trường.

Khi thay đổi màu sắc để nổi bật, tắc kè làm việc này rất nhanh, đôi khi quá nhanh so với mắt thường để nhận ra. Và sự thay đổi nhanh như chớp mắt đó nhằm gửi tới những chú tắc kè khác một thông điệp – “Tôi là bạn tình tốt”, hoặc “hãy cút khỏi lãnh địa của tôi”, hoặc “nhìn này, tôi đang làm một việc tuyệt vời”. (Ít nhất đó là những thứ chúng ta cho rằng tắc kè “nghĩ”, nhưng liệu chúng ta có biết chắc như vậy?!).

Mặt khác, đôi khi tắc kè thay đổi màu sắc chậm, hầu hết là để phù hợp với những thay đổi trong điều kiện môi trường. Khi trời nóng, tắc kè có màu da sáng; khi trời lạnh, tắc kè trở nên sẫm hơn. Trong trường hợp này, thay đổi có thể ít được nhận ra bởi vì quá trình diễn ra chậm hơn.

Vậy những thông tin nhỏ này từ một lĩnh vực mà chúng ta ít quan tâm có thể hữu ích trong nơi làm việc hoặc ở nhà?

Bạn có thể đã sử dụng, nhưng mà không nhận ra điều đó.

Đối với các tổ chức, ý tưởng về thay đổi nhanh hay chậm có thể được thực hiện khi giới hiệu một sản phẩm mới. Doanh nghiệp có thể cố gắng “ngụy trang” hay “hòa lẫn” cho đến khi sản phẩm thực sự được giới thiệu. Khi đó doanh nghiệp sẽ nổi lên trên thị trường và “thay đổi màu sắc” rất nhanh để truyền thông về sản phẩm một cách rầm rộ.

Apple thực hiện theo cách này – bằng cách giữ thông tin về sản phẩm cho đến khi tổ chức khai trương rất hoành tráng và nổi.

Một cá nhân có thể ứng dụng phương pháp này bằng cách nào? Chúng ta chỉ cần nghĩ về một người rất hiếm khi tỏ ra cáu giận. Vì vậy, khi người ấy thực sự tức giận thì ảnh hưởng sẽ lớn hơn rất nhiều. Sự “thay đổi màu sắc” nhanh chóng bằng cách chứng tỏ cảm xúc hoặc sự cáu giận khiến người đó nổi lên rõ ràng và tạo ra ảnh hưởng hơn rất nhiều.

Vậy còn về việc thay đổi màu sắc chậm chạp thì sao? Giống như tắc kè thay đổi màu sắc để phù hợp với môi trường, các tổ chức và cá nhân cũng có thể làm như vậy. Tôi thề rằng đó là những gì đang diễn ra khi tôi mua kem đánh rằng và dường như là càng về sau, tuýp kem càng to ra nhưng ít kem ở trong đó hơn. Hoặc hộp súp nhỏ hơn nhưng giá không đổi. Doanh nghiệp bán kem đánh răng hoặc hộp súp có thể đã tìm cách thích nghi với môi trường bằng cách tăng giá lên rất từ từ – hoặc họ làm như vậy để giúp tôi thích nghi – có lẽ chậm đến mức tôi không thể nhận ra ngay được.

Với các cá nhân, chúng ta có thể sử dụng phương pháp thay đổi từ từ  – có thể là thay đổi thói quen ăn uống của gia đình hoặc cách chúng ta đối xử với đồng nghiệp ở văn phòng.

Vậy hãy suy nghĩ xem nếu bạn là một chú tắc kè – thay đổi nhanh để khác biệt hay chậm để thích nghi – bạn sẽ là màu gì?!

* * *
Stuart-Fox, D. and Moussalli, A. 2008. Selection for conspicuous social signals drives the evolution of chameleon colour change. PLoS Biology:6(1): e25-e32.

__________

Tác giả: Nancy K. Napier, Creativity without Borders, Psychology Today,  13-12.

__________
Cùng tác giả: