Các biện pháp xử phạt


26-2-2013 (VF) — Đa số các nhà kinh tế nghiêng về sử dụng các biện pháp xử phạt để giải quyết những vấn đề phi hiệu quả mà yếu tố ngoại lai tiêu cực gây ra: những người gây ra ô nhiễm không khí hoặc nước phải nộp phạt.

Nguyên tắc cơ bản của việc áp dụng các hình thức phạt để kiểm soát ô nhiễm rất đơn giản: nói chung, khi có yếu tố ngoại lai là có chênh lệch giữa chi phí cho xã hội và chi phí cá nhân, và giữa lợi ích cho xã hội và lợi ích cá nhân. Phạt được tính cho cá nhân và hãng đúng theo chi phí và lợi ích xã hội do hành vi của họ gây ra.

Các loại thuế (có thể được coi như tiền phạt) và trợ cấp được quy định để hạn chế bớt ảnh hưởng của các yếu tố ngoại lai, làm cho chi phí tư nhân cận biên bằng chi phí xã hội cận biên và làm cho lợi ích tư nhân cận biên bằng lợi ích xã hội cận biên, được gọi là thuế.

Ví dụ, như chúng ta đã trình bày trước đây, về hãng thép gây ô nhiễm không khí. Chúng tôi đã chỉ ra rằng hãng chỉ quan tâm đến chi phí tư nhân cận biên của mình mà không chú ý đến chi phí xã hội cận biên (hai chi phí này chênh lệch nhau bằng chi phí cận biên của ô nhiễm), cho nên sản lượng thép có thể sẽ cao quá mức. Bằng cách bắt hãng nộp lệ phí bằng khoản chi phí cận biên của ô nhiễm, thì chi phí tư nhân cận biên và chi phí xã hội cận biên sẽ bằng nhau..

Các khoản  phạt cũng phải đảm bảo để hãng chi một khoản có lợi cho xã hội vào việc chống ô nhiễm. Giả định rằng, có chi phí xã hội cận biên nhất định đối với các hãng theo mỗi đơn vị ô nhiễm. Việc giảm bớt ô nhiễm vốn rất tốn kém; với mọi mức sản lượng thì việc giảm ô nhiễm lại tốn kém hơn. Chúng tôi giả định rằng chi phí cận biên của việc kiểm soát ô nhiễm cũng tăng lên. Hiệu quả xã hội đòi hỏi lợi ích xã hội cận biên liên quan đến các khoản chi vào chống  ô nhiễm tiếp theo bằng chi phí xã hội cận biên.

Tương tự như vậy, trong các trường hợp các yếu tố ngoại lai tích cực chính phủ nên áp dụng trợ cấp.

_________
* Joseph E. Stiglitz (Người dịch: Nguyễn Thị Hiên và những người khác), 1995, Kinh tế học công cộng, NXB Khoa học và Kỹ thuật
_________