Các chế độ tỷ giá


20-7-2013 (VF) — Để hiểu được những vấn đề căn bản, chúng ta sẽ tập trung và hai chế độ tỷ giá ở hai cực mà đã được các nước sử dụng đối với các giao dịch quốc tế: chế độ tỷ giá cố định và chế độ tỷ giá thả nổi.

Chế độ tỷ giá phản ánh cách thức xác định tỷ giá mà chính phủ lực chọn.

Chế độ tỷ giá cố định

Trong chế độ tỷ giá cố định chính phủ duy trì khả năng chuyển đổi của đồng tiền tại mức tỷ giá cố định. Một đồng tiền được xem là có thể chuyển đổi nếu NHTW sẽ sẵn sàng mua hoặc bán đồng tiền đó với số lượng bất kỳ khi mọi người mong muốn trao đổi theo tỷ giá cố định.

Hình 28.2 Can thiệp của Ngân hàng trung ương vào thị trường ngoại hối

Hình 28.2: Can thiệp của NHTW vào thị trường ngoại hối

Hình 28.2: Can thiệp của NHTW vào thị trường ngoại hối

Trong hình 28.2, giả sử tỷ giá được cố định tại e_1 . Đây là trạng thái cân bằng của thị trường tự do tại điểm A với đường cung đồng bảng là SS và đường cầu đồng bảng là DD. Không ai cần mua hay bán đồng bảng cho NHTW. Thị trường tự cân bằng mà không cần sự hỗ trợ nào khác.

Giả sử rằng đường cầu đồng bảng dịch chuyển từ DD tới DD_1 . Người Mỹ, vốn nghiện rượu whisky sẽ cần phải có nhiều đồng bảng hơn để có thể nhập khẩu thêm rượu whisky của Liên hiệp Anh. Trạng thái cân bằng của thị trường tự do lúc này sẽ nằm tại điểm B và đồng bảng lên giá so với đôla. Tuy nhiên, tại mức tỷ giá cố định e_1 , sẽ có hiện tượng dư cầu đồng bảng một lượng là AC. Để neo tỷ giá, NHTW cần phải bù đắp cho số cầu dư ra này, và để duy trì mức tỷ giá neo e_1 thì NHTW sẽ phải cung ra thị trường thêm một lượng AC đồng bảng.

Ngân hàng in thêm AC đồng bảng và bán chúng ra để đổi lấy ( e_1 x AC) đôla, số đôla này sẽ được bổ sung vào quỹ dự trữ ngoại hối của Liên hiệp Anh.

Điều gì xảy ra nếu như cầu đồng bảng bây giờ giảm xuống DD_2? Trạng thái cân bằng của thị trường tự do sẽ nằm tại D. Neo tỷ giá tại  sẽ dẫn tới hiện tượng dư cung đồng bảng một lượng là EA. Để neo tỷ giá thì NHTW phải mua về một lượng EA đồng bảng bằng cách bán đi một lượng (EA x e_1) đôla từ dự trữ ngoại hối.

Khi đường cầu là  DD_1 thì Liên hiệp Anh sẽ tăng số dự trữ ngoại hối của mình. Khi đường cầu là DD_2, nó sẽ giảm dự trữ ngoại hối. Nếu cầu đồng bảng dao động giữa DD_1DD_2 thì ngân hàng Liên hiệp Anh có thể duy trì tỷ giá e_1 trong dài hạn .

Tuy nhiên, nếu cầu đồng bảng trung bình là DD_2 thì ngân hàng sẽ mất dần dự trữ ngoại hối để có thể duy trì tỷ giá tại e_1 . Chúng ta nói rằng đồng bảng đang bị định giá quá cao, hoặc tỷ giá tính theo ngoại tệ đang cao hơn mức tỷ giá cân bằng dài hạn có thể đảm bảo. Khi dự trữ bắt đầu cạn kiệt, chính phủ có thể cố gắng vay dự trữ ngoại hối từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), một tổ chức quốc tế hoạt động chủ yếu với mục tiêu cho các nước vay khi các nước này gặp những khó khăn trong ngắn hạn.

Dự trữ ngoại hối là số ngoại tệ mà NHTW trong nước nắm giữ.

Đây chỉ là một giải pháp tạm thời. Nếu như cầu đồng bảng không tăng lên trong dài hạn thì nó nhất thiết phải phá giá đồng bảng.

Trong chế độ tỷ giá cố định, phá giá là việc giảm (tăng) tỷ giá mà chính phủ cam kết sẽ duy trì.

Lưu ý rằng, ở đây chúng ta nói tới hành vi của cả hai chính phủ. Cố định tỷ giá $/£ chỉ có thể thực hiện được nếu cả nước Mỹ và Anh đều monh muốn thực hiện điều này. Để đơn giản, hình 28.2 giả định rằng chỉ có duy nhất một NHTW thực hiện can thiệp. Trong thực tế, điều này có thể được cả hai NHTW thực hiện.

NHTW can thiệp vào thị trường ngoại hối khi nó buộc phải mua hoặc bán đồng bảng để duy trì tỷ giá cố định.

Chế độ tỷ giá thả nổi

Trong hình 28.2, đường cầu dịch chuyển từ  tới DD rồi tới  sẽ làm vị trí cân bằng chuyển từ điểm D tới điểm A rồi tới điểm B.

Tất nhiên, chúng ta không nhất thiết phải theo đuổi một chế độ tỷ giá cực đoan, hoặc hoàn toàn thả nổi hoặc hoàn toàn cố định. Thả nổi có quán lí hàm ý rằng NHTW có thể can thiệp để bù đắp cho những thay đổi nhanh và mạnh của cung cầu trong ngắn hạn, nhưng tỷ giá sẽ dần được tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng của nó trong thời gian dài hơn.

Trong chế độ tỷ giá thả nổi, tỷ giá được tự do điều chỉnh về trạng thái cân bằng mà không cần tới bất kỳ sự can thiệp nào của NHTW vào thị trường ngoại hối.

Sau khi đã xem xét thị trường ngoại hối, tiếp đến chúng ta sẽ nghiên cứu cán cân thanh toán.

____

* David Begg & Stanley Fischer & Rudiger Dornbusch (GV ĐHKTQD dịch), 2008, Kinh tế học, NXB Thống kê.

* Phần trước: Thị trường ngoại hối

* Phần sau: Cán cân thanh toán