Cải cách bộ máy hành chính quan liêu


16-2-2013 (VF) —  Mặc dù các cuộc cải cách có thể cải thiện chế độ khuyến khích đối với công chức, bản thân những cải cách đó có thể có những bất lợi hơn là lợi ích. Hãy xem xét Luật công chức dân chính, luật bảo vệ công chức không bị thải hồi. Ban đầu luật đó quy định phải loại bỏ bổng lộc, trong đó người thắng cử được quyền chỉ định những người chịu trách nhiệm quản lý các chương trình công cộng. Việc bảo đảm không bị miễn nhiễm, cộng với những cứng nhắc trong thang bậc lương, có nghĩa rằng các cá nhân không có một chút khen thưởng nào đối với việc thực hiện tốt công việc, và không bị phạt gì đối với việc không hoàn thành tốt nhiệm vụ. Mặc dù việc loại bỏ chế độ bảo đảm công việc có thể có ảnh hưởng tốt đối với chế độ khuyến khích, vẫn có rất ít người ủng hộ việc đó, bởi vì hầu như sẽ không tránh khỏi xảy ra việc chính trị hóa quá trình hành chính. Tuy nhiên, có thể thực hiện cải cách về cơ cấu tiền lương và hệ thống đề bạt nhằm thúc đẩy chế độ khuyến khích.

Trong một số trường hợp, việc đưa cạnh tranh vào, tức là thành lập những cơ quan khác cùng thực hiện công việc tương tự, có thể có tác động tốt. Hãy nhớ lại phần thảo luận trước đây của chúng ta, mà chúng tôi cho rằng một trong những điểm khác nhau chủ yếu giữa các DNCC và DNTN, là việc thiếu cạnh tranh đối với hầu hết các DNCC. Người ta thường cho rằng độc quyền trong khu vực tư nhân thường đặc trưng bởi tính phi hiệu quả, tệ quan liêu…Thực vậy, Daves và Christensen, khi so sánh hệ thống đường sắt tư và công ở Canada, đã kết luận rằng “mọi xu hướng phi hiệu quả của chế độ công hữu đều được khắc phục bởi lợi ích của cạnh tranh… tính phi hiệu quả thường được đề cập tới của các doanh nghiệp của chính phủ là xuất phát từ sự tách biệt của chúng ta khỏi sự cạnh tranh hữu hiệu, chứ không phải do chế độ sở hữu công cộng”.

Cuối cùng, có những người cho rằng những phi hiệu quả mà chúng tôi đã nêu là không tránh khỏi do hệ thống hiến pháp của chúng ta. Nhà khoa học quản lý của Harvard M.P. Fiorina đã lập luận rằng:

Để có sự tác động lên cải cách cơ cấu, cần phải thay đổi các động cơ khuyến khích những cải cách cơ cấu nào có thể làm thay đổi đáng kể chế độ khuyến khích đối với nghị sĩ và công chức sẽ có ít cơ hội được thực hiện. Những thế lực chính trị thể hiện những cân bằng hiện hữu sẽ cản trở những cải cách cơ cấu có khả năng phá hủy những cân bằng này. Rất đáng tiếc là, những cân bằng này phát sinh từu những điểm cơ bản của hệ thống hiến pháp của chúng ta; chỉ có những cải cách cơ cấu nhằm vào đó mới có thể tạo ra được sự thay đổi.

_________
* Joseph E. Stiglitz (Người dịch: Nguyễn Thị Hiên và những người khác), 1995, Kinh tế học công cộng, NXB Khoa học và Kỹ thuật
_________