Đánh thuế gây ra méo mó và cung cấp hàng hóa công cộng một cách có hiệu quả


12-12-2012 (VF) — Vấn đề thu để chi tiêu vào HHCC được huy động từ thuế, như thuế thu nhập mà nó có những tác động khuyến khích mạnh mẽ, có một số ảnh hưởng đối với cung cấp HHCC một cách có hiệu quả. Lượng HHTN mà cá nhân phải từ bỏ để nhận thêm một đơn vị còn lớn hơn nữa, nếu chính phủ có thể huy động được bằng cách khác không gây ra những tác động khuyến khích đó và không tốn kém trong việc quản lý.

Chúng ta có thể vẽ ra đường khả thị, thể hiện mức tiêu dùng HHTN tối đa theo mỗi mức HHCC, với mỗi mức thuế của chúng ta. Hệ thống thuế gây ra nhiều phi hiệu quả, do đó đường khả thi này nằm trong đường giới hạn năng lực sản xuất, như trong hình 5.10.

Hình 5.10: Đường khả thi

Lượng HHTN mà chúng ta phải từ bỏ để có thêm một đơn vị HHCC,có tính đến cả chi phí tăng thêm, gọi là tỷ lệ chuyển đổi kinh tế cận biên, vì nó ngược lại với tỉ lệ chuyển đổi vật chất cận biên mà chúng ta đã sử dụng trong phân tích trước đây. Tỷ lệ sau hoàn toàn phụ thuộc vào công nghệ, còn tỷ lệ chuyển đổi kinh tế cận biên thì có tính đến chi phí liên quan tới các loại thuế cần thiết để tài trợ cho khoản tăng chi tiêu công cộng. Do đó, chúng ta thay thế điều kiện trước đây là: tỷ lệ chuyển đổi vật chất cận biên phải ngang bằng với tổng các tỷ lệ thay thế cận biên, bằng điều kiện mới là: tỷ lệ chuyển đổi kinh tế cận biên phải ngang bằng với tổng các tỷ lệ thay thế cận biên.

Việc đánh thuế gây ra những méo mó, làm cho HHCC trở nên đắt tiền hơn, do đó thường dẫn đến ý kiến cho rằng mức hiệu quả của HHCC sẽ nhỏ hơn là nó có thể có khi đánh thuế mà không gây ra méo mó.

Thực vậy, rõ ràng là nhiều tranh luận trong những năm vừa qua về mức cung cấp HHCC mong muốn đã xoay quanh vấn đềnày. Có những người cho rằng những méo mó do hệ thống thuế gây ra không lớn lắm, trong khi đó những người khác lại cho rằng cái giá của việc cố gắn tăng thêm thu nhập đối với HHCC là rất lớn. Họ có thể thống nhất về quy mô lợi ích xã hội mà chi tiêu thêm của chính phủ đem lại, nhưng không thống nhất về chi phí.

Hình 5.11: Đường Laffer

Trong hình 5.11, chúng tôi đã vẽ đường khả thi, trong đó có mức HHCC tối đa có thể được cung cấp; những nỗ lực của chính phủ nhằm huy động thêm thu nhập, bằng cách đánh thuế thêm, làm cho các cá nhân giảm bớt nỗ lực và các hang giảm bớt đầu tư, từ đó dẫn đến mức tiêu dùng HHTN thấp hơn, và mức thu nhập từ thuế cũng thấp hơn (từ đó, chi tiêu của chính phủ cũng giảm xuống). Đường này đã trở nên phổ biến trong những năm vừa qua với tên là đường Laffer, mang tên Arthur Laffer, thuộc trường ĐHTH Nam California, mặc dù những người khác trước đây cũng đã nêu ra khả năng mà đường cong này có thể ảnh hưởng. Nó đã đảm bảo một trong những cơ sở tốt cho cái sẽ được gọi là kinh tế học về cung, cho rằng việc giảm thuế suất, sẽ làm cho thu thuế tăng lên. Mặc dù điều này rõ ràng về mặt lý thuyết là có thể vẫn không có bằng chứng rằng điều đó có liên quan đến thuế suất hiện hành, như chúng tôi sẽ trình bày ở chương 19.

——-
* Joseph E. Stiglitz (Người dịch: Nguyễn Thị Hiên và những người khác), 1995, Kinh tế học công cộng, NXB Khoa học và Kỹ thuật
_____