Định lý Coase

23-2-2013 (VF) — Như chúng tôi đã trình bày, các yếu tố ngoại lại nảy sinh khi các cá nhân không phải trả giá cho toàn bộ hậu quả của các hành động của họ. Bắt cá quá nhiều trên một cái hồ vì mọi người không phải trả tiền để được câu ở đó. Có thể giải quyết các vấn đề yếu tố ngoại lai bằng cách cấp quyền sở hữu tài sản. Các quyền sở hữu tài sản được giao cho một người cụ thể để kiểm soát một số tài sản và thu lệ phí sử dụng tương ứng. Bởi vì không ai có quyền sở hữu để kiểm soát việc tiếp cận với giếng dầu, cho nên quá nhiều giếng dầu đã được khoan. Khi đã có người kiểm soát giếng dầu, người đó có động cơ xác định chắc chắn sẽ được khoan cho thích hợp. Vì hiệu quả kinh tế được nâng cao bởi chính việc có được sự kiểm soát của một hãng cụ thể đối với toàn bộ bể dầu, cho nên mọi hãng có thể mua đất xung quanh trên bể dầu và quay vòng lấy lãi. Về mặt này, không cần một sự can thiệp nào bên ngoài nào để đảm bảo nên có cách giao quyền sở hữu nào là hữu hiệu.

Ngay cả khi các quyền về nguồn lực chung chưa được giao cho một người cụ thể, thị trường vẫn có thể tìm được cách giải quyết yếu tố ngoại lai một cách có hiệu quả. Các chủ của các giếng dầu thường tập hợp lại để hợp nhất sản xuất nhằm giảm bớt số lượng giếng dầu đang được khoan. Những người đánh cá cũng có thể làm như vậy để thống nhất cách quy định không được đánh bắt quá nhiều.

Việc xác định xem có các yếu tố ngoại lai hay không, các bên liên quan có thể liên kết lại và thỏa thuận, và bằng cách đó nội bộ hóa các yếu tố ngoại lai và tính hiệu quả được đảm bảo, được gọi là Định lý Coase.

Ví dụ, khi có người hút thuốc và người không hút thuốc trong một phòng, nếu thiệt hại của người không hút thuốc cao hơn của người hút thì những người không hút có thể tập hợp lại và “mua chuộc” để những người kia không hút. Nếu những người hút thuốc vào khoang tàu không được hút thuốc và việc cấm hút thuốc làm cho người hút thuốc thiệt hơn, người không hút thuốc có lợi, khi đó những người hút thuốc tập hợp lại tìm cách “bồi thường” người không hút để cho phép họ hút.

Tất nhiên điểm khác nhau đối với những tác động phân phối yếu tố ngoại lai; người hút thuốc rõ ràng là được lợi hơn trong điều kiện được phép hút nếu người hút chưa được trả tiền để thôi không hút nữa, so với điều kiện bị cấm hút khi họ chưa phải bồi thường cho người không hút.

_________
* Joseph E. Stiglitz (Người dịch: Nguyễn Thị Hiên và những người khác), 1995, Kinh tế học công cộng, NXB Khoa học và Kỹ thuật
_________