Định lý Coase


23-2-2013 (VF) — Như chúng tôi đã trình bày, các yếu tố ngoại lại nảy sinh khi các cá nhân không phải trả giá cho toàn bộ hậu quả của các hành động của họ. Bắt cá quá nhiều trên một cái hồ vì mọi người không phải trả tiền để được câu ở đó. Có thể giải quyết các vấn đề yếu tố ngoại lai bằng cách cấp quyền sở hữu tài sản. Các quyền sở hữu tài sản được giao cho một người cụ  thể để kiểm soát một số tài sản và thu lệ phí sử dụng tương  ứng. Bởi vì không ai có quyền sở hữu để kiểm soát  việc  tiếp cận với giếng dầu, cho nên quá nhiều giếng  dầu đã được khoan. Khi đã có người kiểm soát giếng dầu, người đó có động  cơ xác định chắc chắn sẽ được khoan cho thích hợp. Vì hiệu quả kinh tế được nâng cao bởi chính việc có được sự kiểm soát của một  hãng cụ thể đối với toàn bộ bể dầu, cho nên mọi hãng có thể mua đất xung quanh trên bể dầu và quay vòng lấy lãi. Về mặt  này, không cần một sự can thiệp  nào bên ngoài nào để đảm bảo nên có cách giao quyền sở hữu nào là hữu hiệu.

Ngay  cả khi các quyền về nguồn lực chung chưa được giao cho một  người cụ  thể, thị trường  vẫn có thể tìm được cách giải quyết yếu tố ngoại lai một  cách có hiệu quả. Các chủ của  các giếng  dầu thường tập hợp lại để hợp  nhất  sản xuất nhằm giảm bớt số lượng giếng  dầu đang được  khoan. Những  người đánh cá cũng có thể làm như vậy  để thống nhất cách quy định không  được đánh bắt quá nhiều.

Việc xác định xem có các yếu tố ngoại lai hay  không, các bên liên quan có thể liên  kết  lại và thỏa thuận, và bằng cách đó nội bộ hóa các yếu tố ngoại lai và tính hiệu quả được  đảm bảo, được gọi là Định  lý Coase.

Ví dụ, khi có người hút thuốc và người không  hút  thuốc trong một phòng, nếu thiệt hại  của người không hút  thuốc cao hơn của người hút thì những người không  hút có thể tập hợp  lại  và “mua chuộc” để những người kia không  hút. Nếu những người hút thuốc vào khoang tàu không được hút thuốc và việc cấm hút  thuốc làm cho người hút thuốc thiệt hơn, người không hút thuốc có lợi, khi đó những người hút thuốc tập  hợp lại tìm cách “bồi thường” người không  hút để cho phép họ hút.

Tất nhiên điểm khác nhau đối với những tác động phân phối yếu tố ngoại  lai; người hút  thuốc rõ ràng là được lợi hơn trong điều kiện được phép hút nếu người hút chưa được  trả tiền để thôi không hút nữa, so với điều kiện bị cấm hút khi họ chưa phải bồi thường cho người không  hút.

_________
* Joseph E. Stiglitz (Người dịch: Nguyễn Thị Hiên và những người khác), 1995, Kinh tế học công cộng, NXB Khoa học và Kỹ thuật
_________