Sản xuất cái gì, như thế nào và cho ai


29-7-2012 (VF) – Thị trường tự do là một cách xã hội giải quyết các vấn đề kinh tế cơ bản là sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai. Trong chương này, chúng ta đã bắt đầu xem xét thị trường phân bổ các nguồn lực khan hiếm cho các mục đích sử dụng khác nhau như thế nào.

Thị trường quyết định sản xuất bao nhiêu hàng hóa bằng cách tìm ra mức giá mà tại đó lượng cầu bằng lượng cung. Những yếu tố khác không đổi, càng nhiều hàng hóa được sản xuất ra trên thị trường nếu lượng cầu càng cao ở mỗi mứ giá( đường cung càng nằm xa hơn về phía phải).

Thị trường chỉ cho chúng ta biết sản xuất hàng hóa cho ai: cho tất cả những người tiêu dùng sẵn sàng mua ít nhất tại mức giá cân bằng. Thị trường cũng chỉ cho chúng ta biết ai sản xuất: tất cả những người sẵn sàng cung cấp tại mức giá cân bằng. Sau đây chúng ta sẽ được biết thị trường cũng chỉ ra việc sản xuất hàng hóa như thế nào.

Hộp 3-5 Giả thích sự thay đổi của mức giá và sản lượng

Làm thế nào để giải thích đồ thị biểu diễn sự liệu cho ngành công nghiệp xây dựng Anh? Điều gì sẽ xảy ra? Có phải đường cầu dịch chuyển, đường cung dịch chuyển hay cả hai dịch chuyển đã gây ra dạng đồ thị dưới đây trong giai đoạn 1985-2002?

Giả sử rằng mọi quan sát đều đại diện cho mức giá và sản lượng cân bằng. Mỗi điểm biểu thị điểm giao nhau giữa đường cung và đường cầu năm đó. Cái gì thay đổi trong số “những yếu tố khác không đổi” xác định cung và cầu dẫn tới sự dịch chuyển đường cung và đường cầu, sau đó làm thay đổi điểm vị trí dữ liệu? Hãy thử vẽ đồ thị với một đường cầu nhất định và dịch chuyển đường cung. Những điểm cân bằng bạn sẽ xác định điểm nằm hết trên đường cầu nhất định đó. Nếu chỉ có đường cung dịch chuyển, chúng ta hi vọng một mối quan hệ cùng chiều, sau đó là ngược chiều và cuối cùng là cùng chiều. Cầu ngành xây dựng tăng ổn định trong giai đoạn 1985-1989, giảm xuống trong giai đoạn 1990-1993, sau đó lại tăng lên.

Sau khi đã chuẩn đoán, chúng ta kết hợp các chứng cứ lại. Mở rộng các hoạt động kinh tế là một yếu tố xác định quan trọng đối với cầu về ngành xây dựng. GDP thực tế của Anh tăng mạnh trong giai đoạn 1985 – 1989, giảm nhanh trong giai đoạn 1990-1993 và lại tăng lên trong giai đoạn 1993-2000. Những thay đổi trong thu nhập phù hoàn toàn với lý thuyết rằng cầu dịch chuyển gây ra dạng dữ liệu đó trên đồ thị:

Cuối cùng, thị trường cũng xác định được loại hàng hóa nào được sản xuất. Hàng hóa tự nhiên không phải trả tiền. Mọi người chỉ tiến hành những hoạt động sản xuất tốn kém nếu như họ được trả tiền cho những sản phẩm của mình. Đường cung chỉ ra lượng tiền phải trả để có được nguồn cung cấp. Hình 3.7 chỉ ra một loại hàng hóa sẽ không được sản xuất. Mức giá cao nhất P1 mà người tiêu dùng sẵn sàng trả vân không đủ để thuyết phục nhà cung cấp sản xuất.

Hình 3.7. Hàng hóa không được sản xuất

Thậm chí tại P1, mức giá cao nhất mà người tiêu dùng muốn trả, vẫn thấp hơn P2, mức giá tối thiểu mà nhà cung cấp muốn sản xuất hàng hóa đó.

Xã hội có lẽ không thích câu trả lời do thị trường đem lại. thị trường tự do không đem lại đầy đủ thức ăn để đẩy lùi sẩu đói kém hoặc không đủ thuốc để chăm sóc những người ốm. Nó chỉ cung cấp thức ăn và thuốc cho những ai sẵn sàng và có khả năng trả tiền tại mức giá cân bằng. Xã hội có lẽ cũng sẽ điều chỉnh: mặc dù mọi người sẵn sàng và có khả năng thanh toán cho sách báo khiêu dâm nhưng sẽ tốt hơn cho xã hội nếu chính thức cấm những hành vi trên. Chỉ có ít quốc gia cho phép để thị trường tự do không kiểm soát đối với tất cả các mặt hàng. Chính phủ can thiệp rộng rãi để thay đổi sản lượng đầu ra của thị trường thông qua những quy định, thuế khóa và phân phối thu nhập như là trợ cấp thất nghiệp.


* David Begg & Stanley Fischer & Rudiger Dornbusch (GV ĐHKTQD dịch), 2008, Kinh tế học, NXB Thống kê.

* Phần trước: Thị trường tự do và sự kiểm soát giá

* Xem tiếp: Phần hai: Kinh tế học vi mô và thực chứng