Thủ tục hành chính quan liêu và ác cảm với mạo hiểm


15-2-2013  (VF) — Mong muốn tăng quy mô ngân sách của công chức dường như là lời giải thích cho nhiều khía cạnh hành vi của bộ máy công chức. Còn có những khía cạnh khác có thể được lý giải bằng một khía cạnh quan trọng khác của những động cơ khuyến khích đối với các công chức. Dù cho tiền lương không liên quan trực tiếp đến kết quả công việc của họ, về lâu về dài việc đề bạt ít nhất cũng thể hiện một phần kết quả công việc của họ.

Một quan chức có thể thoát khỏi trách nhiệm về những sai lầm bằng cách thực hiện những thủ tục hành chính quan liêu đã quy định để chắc chắn rằng tất cả những hành động của ông ta sẽ được người khác xem xét lại. Mặc dù quá trình làm việc theo nhóm như vậy cũng có thể làm giảm thành tích, nhưng dường như các công chức sẵn sang thực hiện sự thay đổi này. Chúng tôi gọi đó là ác cảm với sự mạo hiểm. Đó chính là cái gây ra bản chất của bộ máy công chức: tức là, mọi cái đều phải đi qua những con đường thích hợp (quan liêu).

Có hai yếu tố khác đóng góp vào sự hình thành của các thủ tục quan liêu bàn giấy. Một là, nhiều chi phí liên quan đến việc tham gia các hoạt động không thích mạo hiểm không phải do các công chức gây nên. Mà đúng hơn là do toàn xã hội gây ra, thông qua tiền nộp thuế để trả cho một số viên chức dư thừa. Ngoài ra những người liên quan đến các thủ tục giấy tờ còn phải trả thêm các khoản lệ phí.

Hai là, sự thinh hành các công việc sự vụ hàng ngày cần phải thực hiện, như việc phê chuẩn một kiến nghị cần phải đi qua rất nhiều nơi, không chỉ là hậu quả của việc các công chức  theo đuổi lợi ích riêng của họ. Nó nảy sinh một cách tự nhiên từ mối quan hệ ủy thác, ủy quyền giữa các công chức của chính phủ và ngân quỹ dành cho họ. Tức là các công chức không tiêu tiền của riêng họ. Họ chi tiêu tiền công. Nói chung người ta thừa nhận rằng cá nhân nên có bớt quyền quyết định hơn, cần thận trọng hơn khi tiêu tiền của người khác so với chi tiêu tiền của mình. Một lần nữa, hàm ý của việc thận trọng là khi thực hiện một số công việc sự vụ hàng ngày, phải đảm bảo tiền được chi tiêu không theo ý riêng của cá nhân nào. Những  quy định đó đồng thời cũng là giảm bớt khả năng tham nhũng. Vì nhiều cá nhân phải nhận được sự phê duyệt, và không phải ai cũng có quyền trao cho một hợp đồng giá cao hơn thị trường và vì vậy phải có “lại quả”.

Hai ví dụ về công việc sự vụ là việc sử dụng phân tích lợi-hại và những nhận định về ảnh hưởng của môi trường. Dụng ý của việc thực hiện thủ tục đã rõ ràng. Nhưng mặt khác, bởi vì số liệu khi đánh giá có thể không có sẵn, những nghiên cứu thị trường trở nên rất hình thức với những kết quả mang tính dự đoán. Đôi khi, chúng chỉ là cơ sở để phản đối dự án nhằm gây chậm trễ cho dự án; bằng cách làm chậm chễ dự án, những người phản đối dự án hy vọng sẽ tăng chi phí đến điểm mà dự án không khả thi về hiệu quả kinh tế nữa. Trong trường hợp chậm trễ như vậy sẽ có sự mất mát về mặt xã hội.

_________
* Joseph E. Stiglitz (Người dịch: Nguyễn Thị Hiên và những người khác), 1995, Kinh tế học công cộng, NXB Khoa học và Kỹ thuật
_________