Trans-Pacific Partnership (TPP): Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương


7-5-2012 (VF) — Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) là thỏa thuận thương mại tư do đa phương hiện đang đàm phán và được kiến thiết nhằm thúc đẩy hội nhập kinh tế toàn diện giữa các quốc gia nằm trong vòng cung Thái Bình Dương.

TPP đề cập tới những vấn đề thương mại nhiều chiều vốn trước nay chưa được quy định trong các thỏa thuận thương mại truyền thống, ví dụ như tính rành mạch về pháp lý và tự do hóa thị trường để củng cố phát triển và quản lý nhà nước. Thỏa thuận này đưa ra cơ hội cập nhập nội dung các hiệp ước thương mại đang có hiệu lực giữa các quốc gia thành viên tham gia đàm phán. Mục tiêu đàm phán TPP là hướng tới ký kết “một thỏa thuận của thế kỷ 21″ với các vấn đề liên quan trọng yếu tới thương mại quốc tế.

TPP được xây dựng dựa trên những thảo luận tại APEC và diễn dàn đa phương khác. Tuy không chính thức liên quan tới APEC nhưng thỏa thuận này được biết tới rộng rãi như nỗ lực mở đường cho sự ra đời của Khu vực Thương Mại Tự do châu Á-Thái Bình Dương, khởi nguồn từ một đề xuất của APEC.

Các thành viên tham gia hiệp ước này đã quyết định rằng TPP sẽ cùng tồn tại với các thỏa thuận tự do thương mại đang có hiệu lực trong khu vực. Tại kỳ họp Thượng đỉnh lãnh đạo APEC tháng 11-2011, các quốc gia thành viên TPP đã trình bày khuôn khổ của thỏa thuận này, bao gồm tiếp cận thị trường toàn diện thông qua xóa bỏ hàng rào thuế quan, các quy chế trùng lắp, thúc đẩy cạnh tranh và kinh doanh, và cổ vũ các doanh nghiệp nhỏ và vừa. TPP cũng sẽ đề cập các vấn đề như dịch vụ xuyên biên giới, thương mại điện tử, viễn thông và môi trường. TPP có xu thế trở thành một “thỏa thuận sống”, có thể được điều chỉnh để đảm bảo tính tương thích với môi trường kinh doanh quốc tế và cho phép mở rộng số thành viên tham gia.

Lãnh đạo các quốc gia thành viên đàm phán TPP

Quá trình hình thành
Năm 2005, Brunei Darussalam, Chile, New Zealand, và Singapore đã ký Thỏa thuật Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương – The Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement (TPSEP) – tạo nên khối Pacific-4 (P4). Thỏa thuận này có khuôn khổ vừa phải, chủ yếu hướng tới việc xóa bỏ hàng rào thuế quan giữa các quốc gia thành viên và phối hợp trong khu vực dịch vụ tài chính. Thỏa thuận này cũng nhằm cải thiện tính minh bạch của các định chế tài chính và đảm bảo đối xử công bằng, không phân biệt với các dịch vụ mới.

Năm 2008, thông báo của cựu Tổng thống George W. Bush rằng Hoa Kỳ quan tâm tới việc gia nhập TPSEP đã gia tăng đáng kể ảnh hưởng tiềm năng của thỏa thuận này. Kể từ đó, năm quốc gia khác lần lượt tham gia đàm phán. Australia, Peru và Hoa Kỳ tham gia năm 2009. Malaysia và Việt Nam tham gia năm 2010.

Trong khi các nội dung trao đổi tập trung vào việc mở rộng TPSEP, trọng tâm đàm phán dẫn tới một thỏa thuận mới: TPP. Khuôn khổ mới này rộng hơn rất nhiều nội dung ban đầu của TPSEP và có xu hướng trở thành hình mẫu của các thỏa thuận tự do thương mại khu vực trong tương lai.

Thành viên của TPP
Hiện có chín quốc gia tham gia đàm phán TPP: Australia, Brunei Darussalam, Chile, Malaysia, New Zealand, Peru, Singapore, Hoa Kỳ và Việt Nam. Tất cả đều là thành viên APEC.

Mục tiêu của TPP
TPP sẽ thúc đẩy trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các quốc gia thành viên thông qua giảm chi phí giao dịch và thương mại tự do. Bằng việc hệ thống hóa các điều luật thương mại giữa các thành viên TPP, thỏa thuận này sẽ giảm thiểu méo mó của thị trường sinh ra bởi các hàng rào thuế quan chồng chéo và các chính sách thương mại trùng lắp. Hài hòa các quy tắc về nguồn gốc xuất xứ sẽ giúp giảm chi phí giao dịch. Qui định về xuất xứ đặc biệt quan trọng trong thúc đẩy thương mại trên thị trường toàn cầu hóa với chuỗi cung ứng phụ thuộc đầu vào từ nhiều quốc gia khác nhau.

TPP cũng thúc đẩy các mục tiêu phát triển và tăng cường cạnh tranh.

Mở rộng thành viên TPP
Tại Thượng đỉnh APEC tháng 11-2011, Canada, Nhật Bản, và Mexico chính thức bày tỏ quan tâm tham gia đàm phán TPP. Sự tham dự của ba nền kinh tế này sẽ gia tăng đáng kể quy mô và tác động kinh tế của TPP. Riêng sự tham gia của Nhật Bản cũng khiến thị trường TPP có quy mô vượt EU hơn 40%.

Việc tham gia của các thành viên mới nhiều khả năng sẽ được đưa ra trong kỳ họp vào ngày 8-5-2012 tại Dallas, Texas của các thành viên TPP.

Đài Loan cũng bày tỏ quan tâm gia nhập TPP. Trung Quốc tuyên bố nghiên cứu rất nghiêm túc khả năng tham gia. Colombia, Costa Rica, và Panama cũng mong muốn tham gia đàm phán TPP.


* Nguồn: Americas Society, 26-4-2012