Ukraina nỗ lực vượt ra ngoài kiềm tỏa của Nga


16-8-2012 (VF) — Ngày 15-8, Ukraina đã chọn hai gã khổng lồ năng lượng đa quốc gia ExxonMobil và Royal Dutch Shell để phát triển mỏ hydrocarbon Shifska ngoài khơi Biển Đen. Với quyết định lựa chọn hai tập đoàn Hoa Kỳ và Hà Lan chứ không phải Lukoil cho dự án 10 tỷ USD này, Kiev thể hiện thái độ cương quyết bứt ra khỏi vòng kiểm soát của Moscow (Stratfor, 16-8).

Ukraina hiện hoàn toàn lệ thuộc vào khí gas tự nhiên nhập khẩu từ Nga để đáp ứng 64% nhu cầu sử dụng trong nước. Kiev cũng là người sử dụng trả giá cao nhất cho khí gas của Nga.

Củng cố ảnh hưởng và quyền kiểm soát với Ukraina gần như một điều kiện tiên quyết để đảm bảo an ninh và sự thịnh vượng cho một chiến lược xây dựng nước Nga mạnh mẽ. Bởi vậy, Moscow đã phản ứng dữ dội với Cách Mạng Cam được phương Tây ủng hộ vào năm 2005 – tác nhân quan trọng dẫn tới cuộc chiến Georgia vào năm 2008.

Một trong vài điểm Ukraina có thể sử dụng để đối chọi với ảnh hưởng lấn lướt của Nga là vị trí quốc gia trung chuyển hệ thống xuất khẩu hydrocarbon của Nga sang các thị trường phương Tây. Hơn 80% khí gas xuất vào châu Âu của Nga hiện đang phải đi qua các ống dẫn của Ukraina để tiếp cận các hệ thống phân phối tại Trung Âu. Một trong những mục tiêu Moscow gây áp lực nhiều nhất với Kiev là quyền kiểm soát Naftogaz, công ty truyền dẫn khí gá tự quốc gia của Ukraina. Sự lệ thuộc vào hệ thống trung chuyển của Ukraina khiến Moscow không thể sử dụng sự lệ thuộc của Kiev vào nguồn gas nhập khẩu như một ưu thế tuyệt đối.

Trong quá khứ, Moscow đã từng ngừng chuyển khí gas tự nhiên qua Ukraina vào các năm 2006 và 2009 để gây sức ép lên Kiev. Kết quả là các quốc gia ở hạ nguồn rơi vào cảnh thiếu thốn năng lượng nghiêm trọng và các khách hàng của Nga tại Trung và Tây Âu đã vô cùng giận giữ. Các quốc gia này đã thực sự nhận ra họ lệ thuộc tới mức nào vào nguồn khí gas tự nhiên của Nga cũng như dự định biến hàng hóa này thành một công cụ chính trị của Nga.

Bản thân nước Nga cũng có kế hoạch đa dạng đường vận chuyển khí gas của mình để giảm bớt tính quan trọng của Ukraina. Tuyến đường ống Nord Stream qua biển Baltic sẽ đưa khí gas từ Nga trực tiếp đến Đức – khách hàng lớn nhất. Một khi tuyến đường ống South Stream, nối các mỏ tại vung Caspia của Nga với Nam Âu, đi vào hoạt động theo dự kiến trong năm 2016, lượng gas của Nga đi qua Ukraina sẽ giảm đi khoảng 60%.

Ukraina không thể làm gì nhiều với kế hoạch của Nga. Nỗ lực duy nhất của Kiev là tự đa dạng việc sử dụng khí gas tự nhiên. Tuy nhiên, với những trở ngại về địa lý và sự thao túng chính trị từ Moscow, Kiev hầu như không có cơ hội nhập khẩu khí gas từ bất kỳ đâu ngoài Nga. Dự án Shiksfa lúc này lại càng có ý nghĩa bởi dù về kỹ thuật đây là mỏ khó khai thác nhưng sản lượng tại đây có thể giúp Ukraina giảm mức 10% lượng khí gas nhập khẩu từ Nga.

Quyết định chọn hai tập đoàn có năng lực công nghệ tiên tiến nhất và tiềm lực mạnh nhất cho thấy Ukraina ý thức rất rõ rằng cửa sổ hẹp để thoát khỏi vòng kiềm tỏa của Nga đang đóng lại rất nhanh. Nếu Ukraina thất bại trong nỗ lực này, Moscow sẽ tiến gần hơn tới việc nắm quyền kiểm soát Naftogaz và đạt tới ảnh hưởng rất lớn với Kiev.

Quan hệ giữa Nga và Ukraina có thể sẽ diễn tiến tới chỗ rất căng thăng nhưng khả năng xung đột giữa hai quốc gia này – theo cách lý giải của S. Huntington về sự va chạm giữa các nền văn minh – rất thấp. Những năm 1991-92, nhiều người đã từng lo ngại khả năng nổ ra xung đột quân sự giữa hai quốc gia do tranh chấp về lãnh thổ, đặc biệt là vùng bán đảo Krum, hạm đội Biển Đen, và các kho hạt nhân. Tuy nhiên, chiến tranh đã không xảy ra bởi Nga và Ukraina là hai dân tộc gốc Slave, chủ yếu theo Đông Chính Giáo, và có quan hệ chặt chẽ cùng nhau nhiều thế kỷ.