Nghĩ thêm về “8 sáng kiến kinh tế” (ĐLNV)


31-7-2012 (VF) —  Mục tiêu phát triển kinh tế chưa bao giờ lại quan trọng như chính giai đoạn này với tổng thể sự phát triển của đất nước VN của chúng ta.

Điều đáng quan tâm còn hơn cả những xử lý khó khăn trước mắt là ngay sau đây sẽ phải đề cập tới câu hỏi: VN sẽ trở thành gì, và bằng cách nào. Sau khi theo dõi Kỳ 1Kỳ 2 các ngày 28 và 29-7-2012, đặc biệt là bài viết nói trên (30-7) tôi có một vài suy nghĩ hy vọng có thể đóng góp thêm cho loạt vấn đề rất quan trọng này.

Trước tiên, để giúp độc giả tiết kiệm thời gian, xin được điểm lại những nét lớn của bài. Có 8 sáng kiến được đề ra, chia hai nhóm. Nhóm Một là sáng kiến về Khởi nghiệp, Xây dựng nền móng gia đình và Kinh tế tri thức/sáng tạo hướng tới hiệu quả và thực nghiệp. Nhóm Hai tập trung vào phát huy sức mạnh Nông lương, Chiến lược biển, Kinh tế xanh/Môi trường, Văn hóa và Du lịch.

8 sáng kiến đột phá để phát triển kinh tế mới
Nhóm Một:
1- Phong trào ‘Khởi nghiệp cho thanh niên’
2- Phong trào ‘Làm cha mẹ thông minh’
3- Mạng lưới ‘Đại học toàn cầu tại Việt Nam’

Nhóm Hai:
4- Chiến lược đảm bảo An ninh lương thực và Nông sản toàn cầu của Việt Nam
5- Chiến lược biển – xanh dương
6- Chiến lược xanh lục
7- Chiến lược kinh tế văn hóa hòa bình, văn minh, hài hòa
8- Một Việt Nam của thế giới, vì thế giới – địa bàn hình mẫu cho phát triển bền vững.

Thoạt nhìn, dễ có cảm giác cho rằng đây là những vấn đề quen thuộc, và đã từng được nói tới. Tuy vậy, nhìn kỹ vào chiều sâu, có thể thấy một số điểm nằm khuất kín đáo và đáng chú ý như sau.

Trước tiên, trong số các sáng kiến không thấy những ngành công nghiệp thuộc nhóm mốt “kiếm nhanh, nhiều, rẻ” như đã thấy ầm ĩ mấy năm vừa rồi, mà có thể gọi tên ngay: tài chính-ngân hàng, bất động sản, khoáng sản. Sự vắng bóng này rõ ràng là không tình cờ.

Thành công không phải lúc nào cũng như người ta nhìn thấy

Thứ hai, với vấn đề đặt ra, cơ bản có 3 cách nhìn mà xuất phát từ đó sẽ đem lại những đánh giá có thể rất khác biệt. Cách thứ nhất, “quan sát viên.” Theo cách này, chỉ cần có tí chút quan tâm với Việt Nam là đã có thể quan sát, tìm hiểu. Tuy vậy, người Việt Nam với tấm lòng vì sự phát triển của đất nước sẽ phải khác với một người nước ngoài “thoảng qua” với đôi chút lợi ích ngắn ngủi từ một thị trường năng động với dân số 90 triệu. Cách thứ hai, xét các vấn đề với độ sâu của người trong cuộc, liên can trực tiếp tới sự hưng thinh của đất nước. Theo cách này, mục tiêu là để hiểu và “thấy mình ở đâu trong bức tranh.”

Và cách thứ ba – dường như là cách tác giả lựa chọn qua phần kết của bài – là “thấu hiểu để hành động.” Đây là cách tiếp cận cho thấy sự sẵn sàng can dự vào quá trình và tạo ra chuyển biến.

Nói thêm về tấm lòng với đất nước: người Việt Nam đó thể hiện tinh thần dấn thân thực sự và hội tụ năng lượng cho phát triển kinh tế-xã hội. Thời khắc của những thách thức thời đại đến từ cạnh tranh và cả những nguy cơ xung đột càng đòi hỏi nhiều hơn sự gắn kết xã hội chủ động hướng tới tương lai chung và giải quyết nguy cơ chung.

Thứ ba, với phổ rộng của 8 sáng kiến, ở đây tôi chỉ kịp có suy nghĩ thêm về 2 trong số đó.

* Khởi nghiệp cho thanh niên:

Tôi tin không phải ngẫu nhiên mà yếu tố này nằm ở vị trí số 1, nghĩa là sẽ được độc giả sớm chú ý. Một sự ưu tiên có chủ đích.

Qua vài năm sóng gió, nhất là 2011, xã hội chúng ta đã day dứt về câu hỏi làm sao để tránh tình trạng phá sản hàng loạt. Trên thực tế, một trong những cách đáp ứng quy luật phát triển là quá trình khởi nghiệp liên tục, bền bỉ trên phạm vi toàn xã hội. Thanh niên nằm ở vị trí trung tâm, với tuổi trẻ, khao khát và năng lực khám phá, sẵn có ưu thế tự nhiên vượt trội trong quá trình này. Tuy nhiên, điều khiến tôi suy nghĩ nhất chính là khái niệm vỏn vẹn mấy chữ: “Khới nghiệp để kiến quốc.” Một phần, nó hơi lạ. Không phải vì điều này chưa từng được nói trong xã hội ta, mà chính là vì một thời đã được nói quá nhiều, rồi lại đã rơi vào quên lãng. Hơn nữa, trào lưu thịnh hành suốt cả thập niên qua về định hướng hưởng thụ, đã góp phần gây sự cận thị trong cách nhìn khởi nghiệp: cải thiện điều kiện kinh tế để hưởng thụ nhiều hơn. Bằng cách nghĩ này thì không thể hiểu những Gates và Buffett gây dựng gia sản giàu nhất nhì thiên hạ, mà vẫn đi xe hơi cũ, thế rồi cuối đời mang hết tài sản đi chia khắp nơi.

* Kinh tế tri thức với giáo dục thực nghiệp:

Nền khoa bảng đang xuống cấp và đầy vấn nạn xét cho cùng có căn nguyên mất định hướng thực nghiệp và thiếu một tinh thần “khởi nghiệp.” Khi thực nghiệp được coi là chuẩn, các vấn đề “dỏm” tràn ngập trong hệ thống giáo dục sẽ nhanh chóng bị phơi bày và tự kết liễu. Thực nghiệp luôn đẩy tới tận cùng các phẩm chất đòi hỏi sự cạnh tranh mà nền giáo dục hiện nay đang từ chối như: năng suất, chất lượng, hiệu quả, hữu dụng, và liên tục tự hoàn thiện.

Rõ ràng, để lựa chọn kinh tế tri thức trở thành thiết yếu, hệ thống giáo dục phải có khả năng thích nghi cao độ với những thách thức thời đại, sản sinh ra những người tốt nghiệp có năng lực “khởi nghiệp” và phải sản xuất ra được tri thức vừa mới mẻ vừa hữu ích. Không phải tình cờ mà trong giới khoa bảng toàn cầu, thuật ngữ “Đại học có thuộc tính khởi nghiệp” đã trở nên quen thuộc từ hơn một thập niên trở lại đây, ngay khi nghị sự về năng lực sáng tạo và kinh tế tri thức được coi như định hướng thế kỷ.

Cá nhân tôi quan sát thấy, sự bùng nổ năng lực sáng tạo có nguồn gốc tri thức cũng góp phần kéo theo sự bùng nổ nhu cầu với sản phẩm sáng tạo – với ví dụ Apple hay Google – và trở thành một sức ép cạnh tranh sống còn của đối mới giáo dục.

Thay lời kết. Qua thảo luận vừa rồi, tôi muốn trình bày rằng từng cặp hay nhóm vấn đề trong số 8 sáng kiến tác giả đề ra chứa đựng nhiều nội dung vốn đã có quan hệ tự nhiên, và bản thân mối quan hệ cặp-nhóm đã có ý nghĩa rất thiết thực, mà Khởi nghiệp-Sáng tạo chỉ là một trường hợp cụ thể (lĩnh vực tôi quan tâm nghiên cứu đã lâu). Khi có điều kiện đi sâu – nhất là trên phương diện chuyên môn – có thể thấy những khía cạnh khác nữa, mà một diễn biến kinh tế sẽ bắt buộc phải động chạm tới, đặc biệt là ở trạng thái đang chuyển đổi như Việt Nam.

Chân Nhân | Hà Nội, 31-7-2012(*)

—–
(*) Bài đóng góp của một nhà nghiên cứu gửi Vietfin.

* Xem thêm loạt bài đóng góp “Tìm lối ra cho nền kinh tế Việt Nam” của báo điện tử Dân Trí: